Het is weer hoogtijd voor de Floraliën, het kroonjuweel van de bloementeelt, de vierjaarlijkse hoogmis van het internationale bloemen- en plantenfestival dat dit aar plaatsvindt van 1 tot en met 10 mei op verschillende locaties op en rond het “Floraliënpaleis” aan de Gentse Heuvelpoort. Met als thema ‘verbinding’. De grootste nieuwigheid is dat je ze nu ook ’s avonds kan bezoeken met extra beleving via licht en geluid. Je wandelt langs het 1,6 kilometer lange parcours door indrukwekkende florale installaties, waterpartijen, unieke volwassen bomen en azalea’s, dahlia’s en bromelia’s die tot de absolute Europese top behoren.

200 jaar traditie

De Floraliën zijn een eeuwenoude traditie die teruggaat tot de 19^de eeuw. Voor wie houdt van cijfers: de eerste Floraliën vonden plaats in 1808. Pas in 1913 werd het huidige Floraliënpaleis gebouwd t.g.v. de Wereldtentoonstelling. Het brengt het beste wat Vlaanderen te bieden heeft op het gebied van sierteelt (absolute top in Europa) met de azalea’s op kop. Na wat slabakkende jaren (zowel artistiek, organisatorisch als financieel) waait er sinds de vorige editie in 2022 een nieuwe wind door een aanpak die inzet op vernieuwing door innovatie en modernisering. Het thema van deze editie is “verbinding”. Verbinding tussen verschillende locaties, tussen generaties maar ook tussen mens en natuur, tussen wetenschap en verbeelding en tussen verleden en toekomst.

Groot economisch belang

Om het groot economisch belang te kunnen aantonen moeten we er wat cijfers bijhalen. Zonder kwekers geen Floraliën en met een jaarlijkse productiewaarde van 503 miljoen euro, een brede basis van 927 bedrijven waar aan sierteelt gedaan wordt en 684 gespecialiseerde sierteeltbedrijven is de Vlaamse sierteeltsector een economische speler van formaat. De sector is diepgeworteld in Oost-Vlaanderen. De provincie is trouwens dominant als het gaat over azalea’s (99%), kamerplanten (66%) en boomteelt (50% excl. bosboomkwekerij). Een groot deel van de productie is bestemd voor export naar o.m. Frankrijk, Italië en Duitsland als belangrijkste afnemers maar ook overzeese gebieden behoren tot de afzetmarkt. In sommige segmenten gaat 80 tot 90% naar export. Ook op nichevlak is Vlaanderen een wereldspeler. België is bijvoorbeeld de grootste exporteur van azalea’s wereldwijd.

Internationale reputatie op vlak van innovatie

Zonodig nog belangrijker is dat de sector zich niet alleen onderscheidt door traditie maar ook door innovatie qua onderzoek op vlak van veredeling, duurzaamheid en teelttechnieken gekoppeld aan data-analyse en sensortechnologie, AI voor teeltoptimalisatie, efficiënter water- en energiegebruik en klimaatbestendige variëteiten. Nieuwe variëteiten ontwikkelen is zeer arbeidsintensief en duurt vaak 10 tot 15 jaar wat de hoge kwaliteit en internationale reputatie van Vlaamse producten verklaart.

Interview met Pieter Toebaert

Wij hadden een gesprek met algemeen directeur Pieter Toebaert (foto) die met deze Floraliën aan zijn tweede editie toe is.

Ik ben een kind van een generatie voor wiens ouders de Floraliën een absolute must was, een beetje zoals het jaarlijkse bezoek aan de Jaarbeurs. Dat is nostalgie, dat is traditie. Jullie zetten heel sterk in op vernieuwing. Dan zijn er twee zaken die mij benieuwen: wordt er gebroken met tradities en waaruit bestaat precies de vernieuwing want dat lijkt mij toch een gigantische uitdaging?

We moeten die traditie zeker bewaren maar we moeten ook de toekomst verzekeren en daarom is het belangrijk om naar nieuwe tendensen te kijken. Wij gaan ons verhaal vertellen op een parcours dat start in het congrescentrum ICC en via de Floraliënhal naadloos verder loopt naar het Kuipke (beter bekend als de wielerpiste waar de Zesdaagse plaatsvindt). Daarnaast werken we samen met de huizen rondom ons om dat verhaal mee te versterken waaronder het GUM (Gents Universitair Museum), het S.M.A.K., de Plantentuin, het vernieuwde Provinciehuis enz.

De grootste blikvanger in het verhaal of misschien wel het paradepaard zal te zien zijn in Het Kuipke, bij het brede publiek beter bekend vanwege de wielerzesdaagse. Wat zal het publiek daar meemaken?

In die ruimte krijgen we het verhaal van Vincent Braeckman, verantwoordelijke van de Wetterse boomkwekerij die bij de vorige editie in 2022 de eerste prijs won. Wij hebben hem nu een opdracht gegeven waarbij hij een immersieve beleving opgebouwd heeft. De mensen zullen in het eerste deel terechtkomen in een wereld waar de relatie tussen mens en natuur ontspoord is. Planten groeien agressief, domineren hun omgeving en laten via geur, kleur en vorm hun kracht voelen. De natuur heeft hier de controle overgenomen.

Daartegenover staat (e)utopia: een toekomst waarin mens en natuur opnieuw een evenwicht vinden. De planten zijn zachter, lichter en opener – symbolen van een herwonnen harmonie. Tussen beide werelden bevindt zich The Connexion, een futuristische ruimte-ark (nvdr inclusief een ruimteschip) die bezoekers letterlijk en figuurlijk van de ene toekomst naar de andere brengt. Het resultaat is een meeslepende ervaring die tegelijk prikkelt, verwondert en aanzet tot nadenken. Aan dat project werkten studenten mee van de Tuinbouwschool van OLV Ten Doorn in Eeklo.

Het verhaal van de installatie vertrekt vanuit een intrigerend idee: stel dat de mensheid ooit lange ruimtereizen maakt. Planten zouden daarbij onze stille metgezellen zijn – als bron van zuurstof en voedsel, maar ook als symbool van hoop, herinnering en verbondenheid.

“The Connexion laat bezoekers voelen hoe afhankelijk we zijn van planten,” zegt coördinator Vincent Braeckman. “Ze tonen ons dat natuur niet alleen onze omgeving vormt, maar ook onze toekomst.”

We gaan dus kunnen zien, ruiken en voelen hoe afhankelijk we wel zijn van de natuur. Per slot van rekening zijn we als mens een deel van die natuur. Dat klinkt activitisch?!

Ik denk dat het ook aan Floraliën is om te tonen dat we de natuur rondom ons nodig hebben, hoe diep verankerd planten zijn in onze cultuur én onze toekomst. In een tijd waarin klimaat, leefomgeving en welzijn steeds belangrijker worden, krijgt groen een nieuwe betekenis. We laten de mensen beseffen dat planten niet alleen mooi zijn maar essentieel.

Een andere nieuwigheid is dat het publiek voor het eerst ook ’s avonds naar de Floraliën kan komen.

’s Avonds bieden wij nocturne-wandelingen aan waarbij hetzelfde parcours gevolgd wordt maar met meer beleving. Laten we zeggen dat we overdag meer de plantenliefhebber zullen zien en ’s avonds de meerwaardebezoeker. Zij worden ontvangen met een drankje, er zal veranderend licht zijn. Over de voltallige periode zijn er een 30-tal muziekgroepen die de avonden mee zullen aankleden. Niet dat er elke avond een specifiek muziekgenre zal zijn. We hebben gekozen voor een redelijk divers aanbod.

(nvdr: voor de uitwerking van deze “beleving” met VIP-arrangementen en catering werkt de organisatie samen met De Feestarchitect en Golazo Experiences. De laatste is ook bekend van de (prijzige) sportevenementen.)

Bij vorige edities waren de hoge toegangsprijzen een punt van kritiek. 

Online hanteren we twee tarieven: voor de piekuren van 10u tot 17u betaal je 22 euro. Wie vroeger komt kan genieten van het dalurentarief van 20 euro. Aan de kassa is het iets duurder maar online kan je gemakkelijk (lees: zeer gebruiksvriendelijk) reserveren. De prijs voor een avondticket bedraagt 29€. Voor jongeren tot 25 jaar is er een speciaal tarief en ook aan mensen met een uitpas-kansarmentarief is gedacht.

Om nog even door te gaan op de pijnpunten bij de vorige editie. Mensen vonden toen dat er weinig beleving was en weinig of geen goede horeca. Aan de beleving is duidelijk gewerkt. En aan de horeca?

Er is een uitgebreid horecapunt ter plaatse. Het provinciehuis heeft nu ook een horecapunt en er zijn een aantal top horecazaken in de buurt die meewerken. Er zal voor elk wat wils zijn.

We moeten er niet flauw over doen, de gemiddelde leeftijd van de Floralie-bezoeker is niet bepaald jong te noemen. Ik las dat jullie ook meer jonge mensen willen aanspreken. Op welke manier hopen jullie hen te enthousiasmeren?

We hebben inderdaad een doelpubliek dat iets rijper is qua leeftijd maar we hebben de laatste editie gezien dat er een toenemend aantal jonge gezinnen op afgekomen is. Naar kinderen toe hebben we een speciaal programma uitgestippeld. Enerzijds via de scholen met een speciale scholendag. We spreken de middelbare schoolscholieren aan en de tuinbouwscholen met een dag van de wetenschap (in het GUM) en hier ter plaatse maken we het leuk voor de jongsten door drie boekjes uit te geven voor drie leeftijdscategoriëen die aan de balie verkrijgbaar zijn. Op die manier kunnen ouders heel gemakkelijk met hun kinderen het Floraliën-parcours afleggen.

De vorige editie haalde 75.000 bezoekers. Op hoeveel mikken jullie nu?

We hopen opnieuw 75.000 bezoekers te halen.

Het bezoek aan de Floraliën zelf

Het eerste werk dat je bij het betreden van de inkomhall ziet is een kunstwerk van de wereldbekende Belgische bloemenkunstenaar Daniël Ost. Niet het enige werk op het parcours dat de frisheid en schoonheid van nieuwe bloemen combineert met vergankelijkheid.

Een identiek verhaal als dat van “The Connexion” in het Kuipke waarover Pieter Toebaert het heeft in het interview krijgen we op een totaal andere uitvoering te zien in de Floraliënhal zelf. Daar werkten landschapsarchitecten Kris Van Cauter en Wouter François een slingerend parcours uit. Eerst worden we geconfronteerd met een ingevolge menselijke ingrepen desolaat landschap. Dat is het resultaat als de mens en de technologie de natuur teveel wil pushen, om niet te zeggen kortwieken. Vervolgens belanden we in een rustgevend decor met verschillende opstellingen waar de Blankenbergse wilgenkunstenaar Jean-Louis Muller aan meewerkt tussen en met 2.000 her en der opgestelde witte azalea’s in verschillende bloeistadia. En twee reusachtige handen die de natuur “omarmen”. Als een teken van (vernieuwde) hoop. Tot je door een tunnel loopt (een soort van loopgraaf, wellicht niet geheel toevallig) en je door een nieuw landschap wandelt met levensgrote spiegels die als een soort van reflectie moeten dienen voor de mens. Een laatste waarschuwing als het ware vanwege de natuur voor de alweer overmoedige mens. Die de waarschuwing nogmaals in de wind slaat waarna de natuur weerwraak neemt en het weer van ons overneemt met een vulkaanuitbarsting. Waarop we dan toch weer schitterende begonia’s, dhalia’s en calibruchoa parviflora “Early”(foto)  tot leven en bloei zien komen op de lava en de (eeuwigdurende) cirkel rond is.

Wie zich afvraagt of de bloemen en de planten tien dagen lang stand zullen houden: de hallen worden niet verwarmd. De temperatuur heet perfect te zijn voor zowel kamerplanten als vaste planten en bomen. Genoeg voor tien dagen te schitteren.

Grootste floraal gesamtkunstwerk ter wereld

Alles wat we zien kunnen we als (florale) kunst bestempelen. We hoorden heel veel boeiende verhalen van kwekers/ontwerpers/architecten die allemaal even passioneel vertelden over hun vakmanschap. Je hangt aan hun lippen, alsof hun leven ervan afhangt. Het was bijwijlen aandoenlijk. Het zou ons te ver leiden om alles op te sommen maar één bepaald project zetten we graag in de schijnwerpers omdat dit niet alleen erg bijzonder is maar ook heel dicht op de scheidingslijn (eco)kunst en natuur ligt: het “groen hart”. Vanop afstand lijkt het “maar” een hartvormige constructie waar je niet meteen zou blijven bij stilstaan. Tot je het verhaal erachter verneemt.

Deze kunstige blikvanger is samengesteld uit iets meer dan 4.200 mosbollen die samen een gigantisch driedimensioneel hart vormen (foto) van 6m lengte op 4m50 breedte en 5m50 hoogte. Het “kleinood” weegt 1,75 ton en werd door een architect uitgetekend en berekend. Onder leiding van bedenkster/vormgeefster Marieke Govaert (moskunstenares en botanisch ontwerper) creeërde men met meer dan 3.000 vrijwilligers (uit gevangenissen, scholen, rusthuizen enz.) het immens grote kunstwerk. De mosbollen worden opgehangen aan 6 kilometer keflarkoorden. Keflar (bekend vanwege de kogelwerende vesten) heeft als eigenschap dat het niet kan uitrekken zodat de bollen gedurende de tijd van de expo op dezelfde afstand blijven hangen. Er werd meer dan een jaar aan gewerkt en er zit zo’n 10.000 euro aan materialen in verwerkt. Het is geen levend mos. Dat overleeft alleen in zijn natuurlijke omgeving. Het mos dat hier gebruikt wordt is duurzaam behandeld zodat het zonder onderhoud zowel indoor als outdoor kan blijven bestaan, zonder schade aan de natuur. En dus rijst de vraag: wat na de Floraliën? Marieke Govaert: “Dat is een zeer goede vraag. We zoeken er een bestemming voor, een juiste bestemming. We vragen een financiële bijdrage om de materiaalkosten te kunnen recupereren. Maar we gaan niet moeilijk doen, de juiste plek vinden we belangrijker dan het al dan niet geheel of gedeeltelijk beschikbaar budget. Ik zoek dus iemand die een groot hart heeft voor een hart. Als jij een idee hebt?”

Welja, de eerste waar ik aan denk is Geert Verbeke van de Verbeke Foundation in Kemzeke met 12.000 ha natuur en 20.000 m2 aan hallen met eigenzinnige hedendaagse kunst buiten de klassieke museale conventies. Heel vaak met kunstwerken in openlucht die door de tijd getekend worden. Dat zou dé gedroomde plek zijn.  

Marieke werkt deels in Antwerpen en deels in Albanië waar ze met haar bedrijf -een organisatie die kansarme vrouwen tewerkstelt- decoratieve en ecologische groenwanden produceert voor zowel uw interieur als op buitenmuren.

Reflectie

Samengevat: de Floraliën zijn niet langer synoniem voor het “WK azalea’s kweken”, dat is duidelijk en dat is niet denigrerend bedoeld. Integendeel. Maar er zijn wel nog verbeterpunten. Je merkt aan alles dat men met recht en rede 200% focust op het vakmanschap. Jammer genoeg zal het grote publiek de verhalen achter elke stand/kunstwerk/kweker moeten missen. Slechts een handvol standen hebben zelf voor een QR-code gezorgd en dat kan toch niet de bedoeling zijn. Voor een volgende editie zou een samenwerking met gidsen wel een idee kunnen zijn. Dat lijkt ons een kleine moeite als we zien hoe blockbusters in onze musea er moeiteloos in slagen om een grote groep vrijwilligers bij elkaar te brengen die mensen wegwijs willen maken. We snappen dat de organisatie andere partners/locaties op wandelafstand wil betrekken maar hebben toch onze twijfels of de doorsnee bezoeker ook een afslagje zal maken naar het SMAK waar bewoners/kunstenaars met een mentale of fysieke beperking van zorg- en onderwijsgroep/leefgemeenschap De Triangel uit Lievegem een zaal hebben getransformeerd tot een soort van “Flip Trip-tuin” met diverse kunstwerken, gaande van keramiek tot schilderwerken, vilten creaties enz. Verrassende en bijzonder kleurrijke creaties die er vanaf de eerste blik in de zaal in slagen om de dominantie van het felwitte neonlicht te overwinnen en ons te raken. Erg persoonlijke en intuïtieve interpretaties die getuigen van een sterke verbeelding.

Andere locaties

Andere locaties op wandelafstand zijn naast SMAK ook nog het Gents Universitair Museum, de Plantentuin (waar i.s.m. ‘Week van de bij’ het innovatief onderzoek en bio-diversiteit in de kijker zet), het Provinciehuis (in de voormalige Leopoldskazerne) waar het verhaal verteld wordt wat land-en tuinbouw betekenen voor de provincie Oost-Vlaanderen met elke dag lezingen en demonstraties. Plan zeker een bezoek aan de historische tuin van de Sint-Pietersabdij dat bij toeristen maar ook bij de Gentenaars nog veel te weinig bekend is. En combineer het met een bezoek aan de unieke expositie ‘Onvergetelijk’ in het MSK waar vrouwen uit de 16^de en 17^de eeuw schitterende schilderijen hebben gemaakt waaronder veel botanisch werk. Voor de tentoonstellingen in het SMAK, GUM en MSK kan je met je Floraliënticket een korting krijgen en die zijn langer geldig dan tijdens Floraliën zelf.

Kan je het op één dag afhaspelen? Het is haalbaar als je ’s morgens vroeg start. Maar iedereen kan zijn of haar programma of locatie-parcours samenstellen of spreiden over twee dagen.

U kan deze bloemenpracht en natuurkracht meemaken vanaf 1 mei tot en met 10 mei. U reserveert uw tickets best op voorhand online en vergeet niet, in die tiendaagse Floraliën is het op zondag 10 mei ook moederdag. Dus wie nog op zoek is naar een geweldig cadeau, die is bij deze meteen getipt. Waarom niet de wit-roze Gentse azalea die vandaag door Koningin Mathilde werd gedoopt en haar naam zal dragen? (foto). Alle info vindt u op de website www.floralien.be.