Wie er ooit geweest is, kan het onderschrijven: Kasteel d’Ursel in Hingene is een van de mooiste kasteeltjes die ons land rijk is. Het is ook een plek waar heden en verleden elkaar ontmoeten want afgezien van de restauraties en de zorg voor het erfgoed in en om het kasteel bruist er van activiteiten en cultuur. Daarvan getuigt ook de tentoonstelling die er vandaag loopt: Talking Heads. Kom mee een kijkje nemen!

Van ‘steyne huys’ tot ‘huysinghe van plaisantie’

De eerste sporen van het Kasteel d’Ursel gaan terug tot 1536. Dan bouwt Thibault Barradot in Hingene een “stenen huis”. Hij is hoogbaljuw en rentmeester en in die functie vertegenwoordigt hij de graaf van Vlaanderen in het Land van Bornem. Het is een traditioneel opgebouwd huis, opgetrokken in bak- en zandsteen, met een rijkelijk gedecoreerde grote zaal en omsloten door een gracht. Rond 1550 moet Thibault Barradot het huis verkopen na grote overstromingen. De nieuwe eigenaar is de Antwerpse adellijke familie van de Werve die het stenen huis upgraden tot een adellijke ‘huysinghe van plaisantie’, een L-vormig gebouw met fraaie ontvangstzalen en een open galerij, omgeven door een ringgracht. Om zoveel mogelijk zelf behoevend te zijn, telt het domein een neerhof, stallingen, een schuur, moestuinen, boomgaarden, visvijvers en bossen voor de houtontginning.

In 1608 koopt Conrard Schetz het buitengoed. Hij is afkomstig uit een familie van handelaars en bankiers in Antwerpen. Zo transformeert de handelaarsfamilie geleidelijk in een adellijke familie van grootgrondbezitters. Hij bouwt het hof van Hingene uit tot een kasteel met een tweede toren, een extra galerij en een monumentale voorbouw met een nieuwe hoofdingang. Conrard laat zich ook adopteren door zijn rijke, ongehuwde tante, Barbara van Ursel, en zo wordt de familie Schetz de familie d’Ursel.

Een kasteel een hertog waardig

Generatie na generatie klimt de familie d’Ursel hoger op de adellijke ladder. In 1600 worden ze baron, in 1638 graaf en in 1717 wordt Conrard-Albert de eerste hertog. Jean Beausire, niemand minder dan de architect van de Franse koning, maakt van het kasteel een modern en modieus verblijf, passend bij de status van de hertog. De oude voorbouw verandert in een laat-barokke gevel, er komt een appartement naar Franse mode en ook de tuin wordt ingericht in Franse stijl. Een halve eeuw later is het strakke classicisme in de mode. Ook Charles, de tweede hertog, neemt opnieuw een sterarchitect in dienst: Giovanni Niccolò Servandoni. De nieuwe makeover van Hingene in 1761 wil vooral imponeren: de oude bouwsporen verdwijnen achter een pleisterlaag, waardoor een harmonieus klassiek geheel ontstaat. In de 19de eeuw zijn de monumentale verbouwingen voorbij. De interieurs worden af en toe aangepast aan de nieuwste modes, maar fundamentele veranderingen blijven uit. Joseph, de zesde hertog, vraagt de beroemde Duitse landschapsarchitect Eduard Keilig om het domein aan te pakken: de klassieke aanleg maakt plaats voor glooiende grasvlaktes, pittoreske bomengroepen, en een rozentuin. In het parkbos komt ook een nieuw tuinpaviljoen: een schildersatelier in neo-Vlaamse renaissancestijl, dat wordt gebruikt door Antonine, de zesde hertogin, een begenadigde amateurkunstenares van wie nog verschillende werken bewaard zijn gebleven. Verschillende generaties d’Ursel verblijven in de winter in het mondaine Brussel en in de zomer in het lieflijke Hingene.

In 1973 beslist Henri, de achtste hertog, om het kasteel en het park te verkopen. Het domein komt eerst terecht bij de gemeente Hingene, na de fusie in 1977 bij de gemeente Bornem en vervolgens bij de Vlaamse Gemeenschap. Na een leegstand van bijna twintig jaar koopt de provincie Antwerpen het domein in 1994 en herstelt het beetje bij beetje. Na de restauratie blaast de provincie nieuw leven in het kasteel en het park en wordt het een centraal punt voor cultuur met concerten (de akoestiek in het gebouw is er adembenemend;…), zomerbars, tentoonstellingen en events.

Talking heads

Dat het Kasteel d’Ursel elk seizoen weer de achtergrond vormt van heel wat interessante tentoonstellingen, blijkt uit de tentoonstelling “Talking Heads”, nog tot en met 2 november te bekijken in het kasteel. In deze tentoonstelling zie je tientallen eeuwen oude portretten van de familie d’Ursel (Auguste d’Ursel, een pas ontdekt portret van Joséphine Ferrero-Fieschi, prinses de Masserano en 4de hertogin d’Ursel (1779–1847) en vele anderen.) in combinatie met het werk van moderne kunstenaars zoals Hans-Peter Feldmann, Eveline Kieskamp en vele anderen.

Terug naar af

Als hertog Henri d’Ursel het kasteel in 1973 verkoopt, maakt de inboedel geen deel uit van de verkoopovereenkomst. Meer dan dertig jaar later keert een deel van de collectie toch onverwachts terug naar Hingene: Stéphane, de huidige hertog d’Ursel en de kleinzoon van Henri, beslist in 2009 om met zijn gezin te emigreren naar Centraal-Amerika maar voor zijn vertrek schenkt hij duizenden boeken, schilderijen, meubels en siervoorwerpen in langdurig bruikleen aan het kasteel.

Naast deze schenking zijn er in de loop van de lange geschiedenis van de familie d’Ursel veel schilderijen en kunstvoorwerpen verloren gegaan. Maar dankzij actief speurwerk worden regelmatig kunstwerken ontdekt die thuishoren in dit unieke kasteel. Momenteel is een crowdfunding opgestart om twee recent ontdekte schilderijen te restaureren en hun vroegere uitstraling terug te geven.

Extra’s

Wil je ook eens kasteelheer of kasteeldame zijn? Dan kun je het kasteel voor een dag huren. (Tarieven en voorwaarden vind je op www.kasteeldursel.be).

Het idyllische schildersatelier van hertogin Antonine de Mun werd zorgvuldig gerestaureerd en je kunt er je vakantie of een weekendje doorbrengen met acht personen. www.ateliervanantonine.be

Sinds 2005 geeft de provincie een tijdschrift uit waarin alle nieuwtjes over het kasteel prachtig worden weergegeven. Als je naar de website surft, kun je je inschrijven om dit tijdschrift digitaal te lezen.

Praktisch

TALKING HEADS: Portretten met een verhaal (1626–2026) Van 31 mei tot en met 2 november 2026. Toegang 16 euro, gratis voor kinderen t.e.m. 12 jaar Individuele bezoekers. Op zon- en feestdagen (15 augustus en 2 november), telkens van 13 tot 18 uur.

Groepsbezoek: op alle andere dagen ontvangt het kasteel groepen onder leiding van een gids (na reservatie). Voor of na de rondleiding geniet je in de spiegelzaal van koffie met taart, een glaasje cava of een afternoon tea.

Instaprondleiding: op maandagen 3 augustus, 7 september en 5 oktober organiseren we om 14 uur een rondleiding voor individuele bezoekers. Hiervoor kan je vooraf individueel of met enkele personen inschrijven. We stellen dan zelf een groep van 15 personen  samen en reserveren een gids. Wie dat wil, kan na de rondleiding afsluiten met een afternoon tea  in de spiegelzaal. Voor meer informatie, reservatie of een programma op maat kan je terecht op  www.kasteeldursel.be of 03 820 60 10.

Zomerbar: tijdens de openingsperiode van de tentoonstelling ben je op zon- en feestdagen (bij mooi weer) van harte welkom in de mobiele zomerbar op het grasplein voor het kasteel. www.kasteeldursel.be

VRT PodWalk: Dwars door de lage landen Rasverteller Arnout Hauben duikt in het rijke verleden van het kasteel en het paviljoen De Notelaer, hun bewoners en de omgeving. Hij neemt je mee op pad doorheen het park, langs het kasteel, naar de Notelaer, via de Scheldedijk en de omringende polders. Al wandelend luister je naar zijn verrassende en meeslepende verhalen over hertogen, penseelprinsessen en dappere rentmeesters. Tussendoor ontdek je een prachtig stukje natuur. De PodWalk verkent een route van zes kilometer, is op eender welk moment beschikbaar en duurt ongeveer 100 minuten. De reeks is gratis terug te vinden in de VRT PodWalks-app. Die vind je via de App Store of Google Play Store.