AI (Artificiële Intelligentie) beïnvloedt onweerlegbaar de toekomst van de journalistiek en van de media. Omdat AI via hun logaritmes secuur gebruik maakt van wat zij op alle media aantreft, wordt vanzelfsprekend het auteursrecht in gevaar gebracht. Wie zonder toelating gebruik maakt van andermans teksten of foto’s, stelt zich juridisch kwetsbaar op en kan een factuur aangeboden krijgen. Maar AI en vooral Chat GPT doen niet anders dan zich baseren over wat in de media staat. Europa snelt de media ter hulp om dit misbruik een halt toe te roepen.
Terwijl AI het merendeel van de creatieve ondernemers (waaronder journalisten en publicisten) weldra overbodig zal maken, boekt AI toch maar succes dankzij het werk van deze mensen. AI baseert zich tenslotte op wat journalisten en publicisten schrijven. Als er morgen geen journalisten meer zijn droogt de vijver waaruit AI put, helemaal op.
Internationale mediagroepen zijn zich hiervan bewust en hebben Europa om steun gevraagd via een wettelijke verplichting die zij AI-bedrijven zou moeten opleggen om misbruiken tegen het intellectueel eigendomsrecht (auteursrecht) onmogelijk te maken. Voor journalisten/publicisten is er een bijkomend probleem. De meesten onder hen staan voor de artikels die zij schrijven alle auteursrechten af aan hun opdrachtgevers (kranten, weekbladen en magazines). Dat is een verplichting die de meeste media hun medewerkers hebben opgelegd.
Met andere woorden: als teksten of foto’s van journalisten oneigenlijk gebruikt worden zijn het de media die zich daartegen moeten verzetten en niet noodzakelijk de oorspronkelijke auteurs. Wie zijn rechten afstaat aan zijn opdrachtgever, staat die in principe ook alleen maar af voor de media die de opdrachtgever in portefeuille heeft, behalve als dit contractueel anders is vastgelegd.
Europese AI-Act
De meest voor de hand liggende ingreep is encryptie. Dat is het versleutelen van data met wiskundige algoritmen waardoor leesbare informatie (cleartext) verandert in onbegrijpelijke cijfertekst (ciphertext). Het is de basis van digitale privacy. Zonder de juiste ontcijferingssleutel (wachtwoord) is de data nutteloos voor onbevoegden. Wie hier meer over wil weten kan terecht bij Agentschap Digitaal Vlaanderen via https://www.vlaanderen.be/digitaal-vlaanderen.
AI-misbruik is natuurlijk geen exclusief Belgisch gegeven. Op 2 augustus 2026 treedt artikel 50 van de Europese AI-Act in werking waarmee gefocust wordt op transparantie. Europa wil er zo voor zorgen dat burgers weten wanneer ze met artificiële intelligentie te maken hebben. Dat geldt voor alle AI-toepassingen, van chatbots en virtuele assistenten tot AI-gegenereerde afbeeldingen, video’s en teksten.
Risico op misleiding duikt op bij realistisch uitziende beelden of video’s, zoals deepfakes, dit zijn door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat een gelijkenis vertoond met bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen en dat door een burger ten onrechte als authentiek of waarheidsgetrouw zou kunnen worden beschouwd.
Wie een tekst maakt of bewerkt waarmee u het publiek informeert over een onderwerp van algemeen belang, moet duidelijk aangeven dat AI is gebruikt. Dat hoeft niet wanneer een tekst vooraf door de opdrachtgever is gecontroleerd en de organisatie de verantwoordelijkheid draagt voor de definitieve versie.
Belangenvereniging SPUR
Het spreekt voor zich dat mediabedrijven zich zorgen maken over de invloed en de gevolgen die AI-misbruiken kunnen opleveren. Daarom werd internationaal de alliantie SPUR Coalition (Standards for Publisher Usage Right) opgericht die werkt aan een technische en commerciële standaard voor uitgeversrechten. Tot de oprichters behoren de Vlaamse mediagroep Mediahuis (uitgever van De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg) en het Nederlandse NRC (Nieuwe Rotterdamse Courant). Andere stichtende leden zijn de Britse omroepen BBC en Sky News en de Britse krantenuitgevers Financial Times, Guardian Media Group en Telegraph Media Group. Op korte termijn hebben een dertigtal uitgevers uit Frankrijk, Zwitserland en Canada zich aangesloten en vermoed wordt dat nog veel andere mediagroepen zullen volgen.
Tijdens het jongste congres van de wereldfederatie van persuitgevers (WANIFRA) werd een oproep gedaan tot het vormen van een ‘New Deal’ tussen uitgevers, platformen en overheid. Voornamelijk om een eerlijke verdediging op te bouwen tot betrouwbare en en onafhankelijke journalistiek. Hoe moeten de media omgaan met AI-bedrijven (zoals OpenAI en Anthropic) die de inhoud van nieuwssites zonder toestemming of compensatie van de uitgevers gebruiken. Het is logisch dat gebruik maken van bestaande en publiek beschikbare informatie niet kan overgenomen worden zonder hierover een auteursrechtelijke vergoeding te betalen. Daarom willen deze internationale media een infrastructuur ontwikkelen waarmee ze concreet kunnen aantonen dat informatie uit hun media geplukt wordt zonder voorafgaandelijke toestemming.
Het staat vast dat AI het mediabeleid grondig aan het veranderen is.
