Een cartoontentoonstelling in een museum. De natte droom van elke cartoonist. In MUDEL (Museum voor Deinze en Leiestreek) kan je tot en met zondag 7 juni terecht voor de knappe internationale cartoonexpo rond het thema ‘waterstress’ onder de titel ‘Elke waterdruppel telt’. De wedstrijd kan – met de helpende hand van het Europees Cartooncentrum in Kruisem – prat gaan op een internationaal deelnemersveld met 1.663 inzendingen uit de 5  werelddelen en maar liefst 66 landen. De Pool Step werd bekroond met de hoofdprijs (1.000€).

Waterstress

In 2025 werd de wedstrijd uitgeschreven door de culturele organisatie Cultuursmakers (voorheen VAB-VTB Kultuur). Thema: “waterstress”. Als leek ga je meteen je wenkbrauwen fronsen en/of je hersenen pijnigen. Wat moet je daar in godsnaam mee aanvangen? Cartoonisten hebben een ander soort brein. Het zijn over het algemeen geen spraakwatervallen maar hun brein gaat bij dit soort opdrachten in overdrive. En dat resulteert in een enorme hoeveelheid ideëen. Visueel knap en relevant werk. Zelfs in dit bijzonder actueel maar allesbehalve evident, zeg maar “cartoonesk” thema.

Water is de bron van alle leven. Water is daarbij ook levensnoodzakelijk. Het kan vernietigend uitpakken en tegelijk levensreddend zijn. Een menselijk lichaam bestaat voor gemiddeld 60% uit water. Een ander weetje is dat Vlaanderen het 3^de meest waterstressgevoelige gebied in Europa is. Na Cyprus en Griekenland! Dat kan tellen en stemt tot nadenken. En aan de originele invalshoeken te zien is dat de cartoonisten meer dan aardig gelukt.

Cultuursmakers grijpt deze thematische cartoonwedstrijd ook aan om mensen te bewust te laten worden van de steeds groter wordende dreiging van watertekort. Dat doen ze ondermeer door samen te werken met de ngo Join For Water dat als een soort van educatief project meereist. Zo kan je ondermeer je eigen watervoetafdruk berekenen en nagaan hoe waterbewust je bent.

Terug naar de werken zelf. Enkele dagen geleden had ik een gesprek met Vlaams topcartoonist Steve Michiels. Volgens hem zijn cartoons één van de laatste “wapens” die ons nog resten. Het wapen van de ongehoorden, van de machtelozen. Ofschoon de ernst van de situatie van het thema niet om te lachen is, hebben we erg genoten van de ideëen en de visuele “waterpret’.  

Het water staat de cartoonisten aan de lippen

Maar ook de cartoonisten zelf worden bedreigd. Meerdere tekenaars vertelden mij dat ze de voorbije maanden hun commerciële opdrachten in een razendsnel tempo kwijtspelen. Hun opdrachtgevers zoeken massaal hun heil in AI. Een cartoonist die anoniem wil blijven zegt: “Eerlijk, ik heb het zelf ook eens geprobeerd. Na twee minuten kreeg ik een cartoon met een wauw-factor. Het dreigt ons vak te doen verdwijnen. En veel sneller dan we denken. Ze hebben ons metier precies niet meer nodig”.

We zagen geregeld knappe doordachte cartoons. Wat opvalt: in de werken die de 1^ste en de 2^de prijs behaalden komt er geen druppel water aan te pas. Maar het idee is puur en helder en net als het thema universeel. Nooit overdreven complex en dus erg toegankelijk.

Step, de Poolse cartoonist die de wedstrijd won, toont ons een leeg glas met daarin een H²O-pilletje. Dat hij het glas tamelijk groot tekent, vergroot de indruk van de urgentie. Het staat ons misschien wel te wachten, zo’n pilletje. Het deed mij terugdenken aan de film ‘Slaughterhouse 5’ naar het gelijknamige boek van Kurt Vonnegut. Ik zag het als tiener en het is één van de films die mij mijn hele leven lang zal bijblijven. Mensen stonden er in een ellenlange rij aan te schuiven voor een pilletje. Voedsel zoals wij dat kennen was er niet meer. Geen vlees, geen groenten, niks. Het pilletje verving alle vitaminen en mineralen die ze nodig hadden om te overleven. Sterk beeld van Step.

Ook de Iranese artiest ATY die de 2^de prijs ontving pakt uit met een simpel idee. Twee mannen bij een waterput. Eén van de twee is uitgeput omdat het touw om water op te halen ondertussen al ettelijke kilometers lang is.

Cost. (België) houdt het simpel met een echtpaar dat overvallen wordt door drie gangsters die met een aquarium water uit hun zwembad komen halen.

Grappig waren de werken van de Serviërs Berkovic Toso en Spiro Radulovic en Shahrokh Heidari uit Frankrijk. Alleen al omwille van het feit dat ze alle drie geïnspireerd werden door een zoektocht naar water met een wichelroede. Berkovic Toso pakte uit met het sterkste beeld van de drie. Niet meteen hoopgevend maar grappig en pijnlijk tegelijk. De organisatoren hadden het effect kunnen vergroten door ze alle drie samen te tonen. Nu waren twee van de drie enkel te zien in een loop op een pc.

Ook visueel treffend en inhoudelijk sterk was de cartoons van Tjeerd Rooyaards (NL) over het leeggelopen Venetië en de gondeliers die hun gondels noodgedwongen hebben moeten vervangen door een nieuw verdienmodel: kamelen. Ook in dit werk geen druppel water te zien.

En die van de Iranees (alweer) Ali Rastroo die een grote groep mensen laat zien die vastzitten in een immens grote vogelkooi maar te klein zijn om aan het waterbakje te geraken. Schitterend qua idee maar zeer wrang.

Heel poëtisch is de cartoon van de Brit Rob Snow met twee kinderen die naar een druppel in een levensgrote zandloper staan te kijken. De kinderen zijn zichtbaar bevangen door angsten en wanhoop enerzijds en teleurstelling anderzijds.

Ook de cartoon van de Iranese cartoonist Hamidreza Mosayebi valt voor mij op: 4 straaljagers die doorgaans ingezet worden als oorlogswapens begeleiden nu de laatst overgebleven regenwolk naar een droogtegebied. Raar maar waar: het heeft iets positiefs tussen al het politiek en militair geweld waarmee we dagelijks geconfronteerd worden.

Onder de 1.663 inzendingen slechts 46 werken van Belgische cartoonisten. Als je weet dat elke artiest meerdere werken mocht indienen dan kunnen we gerust spreken van een schrale oogst waarvan de kwaliteit ook nog eens dunnetjes is want slechts een handvol haalden de top 70. Voor deze wedstrijd een opvallend groot aantal deelnemers uit vooral Iran, gevolgd door Turkije.

De vierkoppige jury, bestaande uit  Rudy Gheysens (voorzitter van het Europees Cartooncentrum), Luc Vernimmen (cartoonist), Luc Valkeneers a.k.a. cartoonist Klier en Lise Van Lerberghe van Cultuursmakers bekroonde naast hoofdwinnaar Step, de Iranees ATY met de tweede prijs (500€), de Italiaan Gatto met de 3^de prijs (250€) en de beste Vlaamse inzending ging naar Stefaan Provijn met 250€. De derde plaats van Gatto vinden we een vreemde keuze omdat we veel sterkere werken zagen die meer aanspraak maakten op de derde podiumplaats.

De tento met de 30 beste werken trekt nu Vlaanderen rond, weliswaar enkel te zien op locaties bij afdelingen van Cultuursmakers en dat is jammer. Een expo met dergelijk kwaliteitsgehalte, bovendien gekoppeld aan één van de meest prangende politieke en ecologische problematieken hoort onder de aandacht gebracht van een groter publiek! Want als er één medium is dat onderwerpen bespreekbaar kan maken én door de humor een breed publiek kan bereiken, dan zijn het wel cartoons.

Een ticket kost 12€. Bezoekers kunnen stemmen op hun favoriete cartoon en op het einde van de expo wordt de publieksprijs uitgereikt. Meer info: www.mudel.be/cultuursmakers.