Vandaag is Rusland de bom waarvan alle buurlanden schrik hebben. Europa vreest het ergste, bewapent zich in ijltempo door een vermoed dreigend gevaar. Dit was ooit wel anders. Ooit was Europa de inspiratiebron voor dat gigantische, uitgestrekte tsarenrijk.  Ooit haalde Rusland zijn mosterd in Nederland, Vlaanderen en Parijs met tsaar Peter Aleksejevtsj Romanov (1672-1725), beter bekend als Peter de Grote omdat hij groot van gestalte was voor die tijd: 2 meter en 4 centimeter.

Peter de Grote was de eerste Russische tsaar die buiten de grenzen van zijn rijk reisde. Hij hervormde het leger, de kerk, de handel en nijverheid, het onderwijs en de volksgezondheid in eigen land en maakte van Rusland een grootmacht. Hij haatte zijn historische vijanden de Ottomanen en riep een belasting in het leven tegen het dragen van een (lange) baard want dat was het kenmerk van de Ottomanen.

Hij wou de Russische samenleving in lijn brengen met West-Europese samenlevingsmodellen. Hij besefte het belang van de scheepvaart als vervoermiddel van de toekomst voor zijn geïsoleerd land dat zich economisch geïsoleerd voelde. Hij wilde zelf weten en ervaren hoe zeilschepen gemaakt werden. Nederland was op dat ogenblik toonaangevend in de scheepsbouw. Daarom trok hij persoonlijk op studietocht naar Nederland (Zaandam) om met eigen ogen te zien hoe een schip gemaakt werd.

Rusland had een wereldse blik

Wat Peter de Grote uitzonderlijk maakte – ten opzichte van de huidige bewindvoerders –was zijn wereldse blik en zijn belangstelling voor het Westen. Hij liet meerdere boeken vanuit het Nederlands, Frans, Duits en Engels naar het Russisch vertalen. Hij zou zelf de vertaling van een boek van Erasmus hebben geredigeerd. Onder zijn bewind verscheen in Rusland ook de eerste krant. Tijdens zijn regering had hij een leesprogramma opgesteld om de Russen Nederlands te leren, maar dit project werd door een teveel aan protest van bepaalde groepen, gestopt. 

Zijn belangstelling voor de scheepsbouw had hem naar Nederland gebracht. Stuurboord en bakboord is ook in het Russisch nog altijd de plaatsaanwijzing voor deze scheepsonderdelen. De enige vreemde taal die hij sprak was Nederlands. Hij had in Nederland trouwens een minnares, de wijnkopersdochter Anna Mons, die hem de taal leerde. Naar verluidt gebruikte hij als  zijn voornaam graag de Nederlandse vorm Pieter. In 1710 werd Nederlands tot hoftaal aan het Russisch hof uitgeroepen. 

In Rusland had Peter de Grote  twee vrouwen en vijftien kinderen, waaronder de latere tsarina Elisabeth I. Tijdens een van zijn doorreizen van Nederland naar Frankrijk in 1717 verbleef Peter de Grote kortstondig in Antwerpen. Hoewel hij er slechts drie dagen vertoefde, liet zijn bezoek grote indruk na. Het Antwerps stadsbestuur keek op naar een financiële kater alleen al omwille van de champagne en Rijnwijn die door hem en zijn gevolg werd gedronken.  Op het pleintje aan het einde van de Kloosterstraat aan de Riemstraat in Antwerpen kwam hij aan wal. Daar staat nu een standbeeld om hem te eren.

Peter de Grote kocht in Nederland, Antwerpen en Parijs enorme kunstcollecties die als start diende voor zijn nog altijd befaamde ‘Hermitage’ in Sint-Petersburg, één van de grootste en omvangrijkste kunst- en cultuurhistorische musea in de wereld.