In het museum Hof van Busleyden in Mechelen vindt momenteel de prachtige focus tentoonstelling plaats over schilder en beeldhouwer Rik Wouters (1882–1916), een ode aan de liefde voor zijn vrouw Nel.

Kleur en vorm

Rik Wouters leeft ook vandaag voort als een van de meest geliefde kunstenaars van België. Hij werd niet oud, stierf op 33-jarige leeftijd en ook al is zijn korte leven vaak geromantiseerd, zijn weg naar succes was een lange zoektocht naar kleur, stijl en vorm maar ook een niet-aflatende strijd tegen armoede. Zijn ontembare drang tot creëren, zijn liefde voor kleur, een scherp oog en de vaste overtuiging dat schoonheid ook kan schuilen in het alledaagse, hebben een even intiem als kleurrijk en het leven liefhebbend oeuvre opgeleverd. Tot zijn dood bleef hij zijn geliefde Nel omzetten in verf en potloodlijnen. Zo was Nel veel meer dan zijn model en muze en groeit ze na zijn overlijden uit tot zijn marketeer en manager. Ze zal hem 55 jaar overleven en in de jaren na zijn dood waakt ze zorgvuldig over zijn nalatenschap en onderhoudt ze artistieke relaties om het werk van de schilder te blijven promoten.

Kleurrijke kunst

Het is in het atelier van vader Emil Wouters, beeldhouwer en meubelmaker, dat de artistieke aanleg van Rik (doopnaam Hendrik…) al vroeg opvalt. Op zijn elfde volgt Rik al avondlessen aan de Academie in zijn geboortestad Mechelen. Vijf jaar later trekt hij naar Brussel om zich te vervolmaken als klassieke beeldhouwer in het atelier van Charles Van der Stappen. In 1907 verlegt Wouters zijn focus naar de schilderkunst en komt zijn talent volledig tot uiting. Hij schildert snel, impulsief, zonder voorstudies. Inspiratie vindt hij in het kleurgebruik van James Ensor en de composities van Paul Cézanne. Vooral Cézannes manier om volumes op te bouwen via kleurvlakken fascineert hem. In zijn eigen werk probeert hij de balans te vinden tussen structuur en spontaniteit, tussen vorm en gevoel. Hoewel hij later vaak in één adem met het Franse fauvisme wordt genoemd, noemt hij die stijl zelf ‘idioot’. Voor Wouters was het onderwerp altijd belangrijker dan het gebruik van opvallende kleuren. Hij gaat een nieuwe techniek toepassen: hij lengt olieverf aan met terpentijn waardoor zijn schilderijen een lichte, haast vluchtig-ademende toets krijgen met open plekken waar je het onbewerkte canvas soms doorheen ziet (dit is ook duidelijk te zien in de tentoongestelde werken in Hof van Busleyden…). Zijn onderwerpen gaan een fluïde vormen van in elkaar overvloeiende vlakken die eindigen in een vibrerende, levendige eenheid.

Het zotte geweld

Beeldhouwen blijft een essentieel onderdeel van Rik’s kunstenaarschap. Ook sculpturen maakt Wouters vanuit zijn kenmerkende intense temperament: het zijn vaak levendige studies in beweging en expressie, opgebouwd met snelle bewegingen en zichtbare duimsporen. Van bustes en torso’s tot intieme werkjes in klei en gips. In elke techniek die hij aanwendt, weet hij intuïtief de mogelijkheden van het gebruikte materiaal optimaal te gebruiken. In de Mechelse tentoonstelling zien we De Nimf, een vroeg werk van Rik Wouters dat nog verwijst naar de 19^e-eeuwse kunst waarin vrouwen werden neergezet in de rol van nimfen en godinnen. Nel staat hier model voor de nimf. Het basismodel werd pas veel later gebakken en geglazuurd waardoor het achterste deel verloren ging… Een ander ankerpunt in het werk van de beeldhouwer Wouters is Het Zotte Geweld, een bronzen beeld van een exuberant dansende naakte vrouw dat zich nu in het Antwerpse Middelheimmuseum bevindt. Het zou geïnspireerd zijn op een optreden van de legendarische danseres Isadora Duncan die in december 1907 in de Muntschouwburg heeft opgetreden voor de Brusselse beau monde en een handvol artistieke armoezaaiers.

Nel la belle

Wie Rik zegt, denkt Nel. Wouters ontmoet het jonge model Hélène Duerinckx, of ‘Nel’, in Brussel. Zestien is ze. Na enkele mislukte baantjes belandt de knappe, vrijgevochten Hélène Duerinckx in de ateliers van de avant-garde als model. Als we Nels memoires mogen geloven, leerde zij haar Rik kennen toen zij op een regenachtige avond met enkele kunststudenten naar de academie in de Zuidstraat afzakte en de jonge artiest haar prompt een stuk rijsttaart aanbood. De volgende dag al wandelden ze als verliefd koppel rond in het bos en al snel trekt Nel bij Rik in. Als dolverliefd koppeltje trekken ze naar het Jubelparkmuseum om er naar Griekse en Egyptische kunstwerken te gaan kijken. Hij sleept haar van het ene museum naar het andere, praat enthousiast over lijn en kleur, harmonie, emotie en eenvoud. De twee trouwen in 1905. Nel blijft zijn leven lang zijn muze, model en levensgezel, maar ook een partner in het zoeken naar artistieke autonomie. Wouters zet haar neer met een boek, laat haar eindeloos strijken of plooit haar in atletische dansposes. Hij schept een intiem universum waarin kleine momenten in het leven groot worden.

Ondanks zijn verslechterende gezondheid heeft Rik Wouters niet stilgezeten: in minder dan tien jaar creëert hij een oeuvre van ruim 200 schilderijen, 700 tekeningen, 75 beeldhouwwerken en een handvol grafiek. Ondanks het vaak nijpende geldtekort. In 1915 krijgt hij de diagnose: bovenkaakbeenkanker. Na twee operaties is zijn kaakbeen gebroken en is hij blind aan één oog. Na een derde operatie sterft hij op 33-jarige leeftijd.

De tentoonstelling in Hof Van Busleyden

In 14 kunstwerken, waaronder tekeningen, schetsen, schilderijen en beeldhouwwerken, intiem ondergebracht in één ruimte,verbeeldt het museum de bijzondere band tussen Rik en Nel. In vaak warme, huiselijke taferelen krijg je als bezoeker een unieke inkijk in hun tijd samen. Het topstuk is het schilderij “De Rode Gordijnen”: in een opvallend rood-wit gestreepte jurk staat een figuur tussen rode gordijnen. De zon valt binnen door de openstaande ramen. Haar blik is levendig en haar wangen blozen. Het is de zomer van 1913 en Rik Wouters legt zijn eeuwige muze Nel met gerichte pennenstreken vast op doek. Het is het meest iconische stuk uit het oeuvre van kunstenaar Rik Wouters (1882-1916).

Museum Hof Van Busleyden

Sint-Janstraat 2a, Mechelen

Openingsuren: woe – do – vrij- zat – zon van 10 tot 17 uur.

Van 25.10.25 – 26.04.26

Wie meer werk wil zien van Rik Wouters moet een kijkje nemen in het KMSKA in Antwerpen dat momenteel de grootste collectie werken van Wouters in bezit heeft.