Een dagje Sluis is voor veel Vlamingen vaak een uitstap om gezellig te winkelen en te genieten van culinaire geneugten. Niet iedereen is echter liefhebber van het slenteren door de drukke winkelstraten. Gelukkig zijn er voor hen nog veel andere dingen te zien en dat raakt zelfs het vakgebied van journalisten.

De gouden buste

Wie even over de grens wipt, valt aan de Kaai bij de Damse Vaart niet meteen een zuil op met daarop een gouden buste. Die is nochtans van iemand die heel belangrijk is voor de schrijvende pers. Johan Hendrik van Dale is immers de grondlegger van het Groot Woordenboek van de Nederlandse taal. Dat is het standaardwerk van de Nederlandse taal en de meest betrouwbare bron voor alles wat te maken heeft met onze taal.

Meer dan 100 jaar oud

In september 1924 werd van Dale op initiatief van de Zeeuws-Vlaamse studentenvereniging geëerd met een borstbeeld aan de achterkant van het schoolgebouw aan de Hoogstraat. Daar was hij ooit hoofdonderwijzer. De buste werd in 1984 verplaatst naar de huidige locatie. De afdeling Sluis-Aardenburg van de Maatschappij Tot Nut van het Algemeen vond dat hij wegens zijn bekendheid in het Nederlands taalgebied die prominentere plaats verdient.

Wie was hij en hoe kwam zijn eerste woordenboek tot stand?

Van Dale werd in Sluis geboren in 1828 en overleed er aan de pokken in 1872. Hij was stadsarchivaris, publicist en schoolmeester. Naarmate hij ouder werd, gingen zijn publicaties in toenemende mate over taalkunde. Zijn eerste lexicografische opdracht verscheen in 1867. Kort daarna kreeg hij de vraag om het Nieuw Woordenboek der Nederlandse taal te bewerken en daarmee ging hij snel aan de slag.

Van Dale komt alle eer toe

Hoewel Van Dale tot vandaag voortleeft via het woordenboek, is de vraag of hem wel alle eer toekomt. Toen hij besefte dat hij alleen het woordenboek nooit zou klaar krijgen, riep hij de hulp in van zijn oud-leerling Jan Manhave.  Kort voor van Dales overlijden verscheen de eerste helft. Hij zei zijn vrouw dat Manhave het Nieuw Woordenboek moest voltooien. Na van Dales dood werd Manhave tijdelijk de beheerder van de taalkundige erfenis van zijn gewezen leraar. Manhave raakte echter vergeten en overleed in 1927 in Wassenaar. Dat Van Dale nog steeds een grote bekendheid geniet, is echter vooral te danken aan Manhave.

Sluis is van Dale zeker nog niet vergeten

Van Dale leeft in het stadje ook voort als straatnaam, maar ook al naam van de openbare basisschool, een stichting die zich bezighoudt met o.a. literaire activiteiten en zelfs een hotel. In 2028 is het 200 jaar geleden dat van Dale werd geboren. Dat moet gevierd worden en is een mooie gelegenheid om ook Manhave in de bloemetjes te zetten.

De complete collectie van Dale woordenboeken

Het museum in het enige Belfort van Nederland heeft een verdieping die speciaal aan van Dale is gewijde. Het loont de moeite om ze te bezoeken. Je hoort en beleeft er zijn kort persoonlijk leven, vele werkzaamheden en betekenis voor de taal. Dankzij de schenking van letterkundige Jan Daems uit het Nederlands-Limburgse Meijel heeft het museum sinds 2023 de complete collectie van van Dales  woordenboeken.